Cách phỏng vấn hiệu quả từ Giáo sư Gary Swanson

(BC&TT) – Ngày 16/10, Giáo sư Gary Swanson (Đại học Northern Colorado – Mỹ) đã đến thăm trường Đại học KHXH&NV và có buổi chia sẻ cởi mở với sinh viên khoa Báo chí & Truyền thông.

Một trong những nội dung thú vị của buổi giao lưu này là những cách giúp cho phỏng vấn hiệu quả. BCTT xin tóm tắt lại những đúc kết của Giáo sư Swanson.

“Đừng làm họ sợ!”

Đặt trường hợp bạn buộc phải phỏng vấn nhân chứng, nhân vật ngay tại hiện trường khi sự việc vừa xảy ra, bạn sẽ làm gì? Bạn sẽ vác một cái máy to đùng cùng chiếc micro và phăm phăm tiến đến chỗ nhân vật và bắt đầu tuôn ra các câu hỏi? Nếu gặp người hơi nhút nhát,  bạn chắc chắn khiến họ sợ mà bỏ chạy mất.

Có một điều nhỏ bạn cần lưu ý: rất nhiều người chưa từng được (bị) phỏng vấn bao giờ. Chính vì thế hãy nhanh chóng chào hỏi và giải thích thật nhanh, thật khéo léo cho họ về việc bạn chuẩn bị làm. Đồng thời, bạn luôn luôn phải hỏi tên nhân vật bạn muốn phỏng vấn – một điều hết sức quan trọng. Đó là phép lịch sự tối thiếu và là bước đầu để bạn giao tiếp với nhân vật. Nếu phỏng vấn người nước ngoài, tốt nhất bạn nên nhờ họ đánh vần rõ ràng tên của họ để tránh sự cố phát âm sai.

Giáo sư Gary Swanson. Ảnh: Cẩm Bình

Giáo sư Gary Swanson. Ảnh: Cẩm Bình

Trong suốt cuộc phỏng vấn, hãy giao tiếp bằng mắt với nhân vật của mình. Đừng để họ nhìn chằm chằm vào máy quay, điều này làm mất đi sự tự nhiên. Hơn nữa, nếu cứ nhìn vào máy quay, rất nhiều người sẽ bị khớp khiến cuộc phỏng vấn kém hiệu quả. Cứ xem như không có chiếc máy quay ở đó, phỏng vấn như một cuộc giao tiếp bình thường bạn sẽ thấy hiệu quả bất ngờ.

“Lắng nghe và lắng nghe”

Khi đến một cuộc phỏng vấn đã hẹn trước, bao giờ bạn cũng chuẩn bị rất kĩ càng, thậm chí có khi bạn đã viết ra rất nhiều câu hỏi sắp xếp theo thứ tự. Nhưng khi bắt đầu trò chuyện, hãy lắng nghe cách nhân vật trả lời chứ đừng quá phụ thuộc vào bảng câu hỏi của mình. Nếu bạn cứ nhất quyết chỉ hỏi theo đúng những gì đã định sẵn, đi theo đúng hướng đã vạch ra mà không để tâm đến câu trả lời của nhân vật, có khi bạn sẽ bỏ lỡ những điều thú vị. Lắng nghe và giao tiếp thực sự có thể khiến câu chuyện của bạn rẽ sang nhánh khác, khác hoàn toàn với dự tính ban đầu. Nhưng biết đâu đấy, nó sẽ tốt hơn thì sao?

Hãy luôn lắng nghe và lắng nghe. Lắng nghe bằng tất cả sự chú tâm, sự chân thành, kết hơp với sự nhanh nhạy vốn có của nhà  báo, chắc chắn, nhiều câu chuyện độc đáo sẽ đến với bạn.

“Câu hỏi cuối, bạn hỏi gì?”

Xuyên suốt buổi phỏng vấn, hãy tránh tuyệt đối những câu hỏi kiểu đúng-sai, có-không. Đó là loại câu dễ khiến bạn “sập bẫy” nhất. Chúng dễ dàng đẩy đến tình trạng nhân vật của bạn sẽ trả lời 1 chữ: có hoặc không, đúng hoặc sai … Hãy hỏi những câu gợi mở đại loại như “Ý kiến của ông bà về…”, “Anh/chị nghĩ thế nào về…” để họ bộc lộ suy nghĩ, cảm nhận, đánh giá xung quanh sự kiện hay sự việc đó. Ý kiến của họ mới là cái bạn hướng đến.

Để kết thúc buổi phỏng vấn mà không sót thông tin nào, bạn có thể thử để nhân vật tự bộc lộ mình mà không qua sự dẫn dắt của bạn. Câu hỏi cuối, hãy hỏi họ rằng họ còn điều gì muốn chia sẻ không, hay thậm chí, bạn có thể khuyến khích họ hỏi ngược lại bạn. Để làm gì ư? Để đo “phản ứng“ của mọi người xung quanh sự việc đó. Phản ứng của họ chính là tập hợp tất cả cảm xúc, suy nghĩ chân thật nhất khiến cho bài báo, thước phim tư liệu của bạn đạt hiệu quả.

Các bạn có biết bộ phim tài liệu “102 Minutes That Changed America” về sự kiện 11/9 không? Ngoài việc ghi hình tòa tháp đôi sụp đổ, bộ phim ấy có rất nhiều thước phim quay cận cảnh những người dân xung quanh, từng ánh nhìn hằn rõ một tâm trạng không thể diễn tả bằng lời. Thậm chí, bộ phim còn lột tả cảm xúc kinh hoàng trên gương mặt những người đang cầm máy quay đứng cách xa hiện trường hàng chục kilômét. Có thể nói, chính những khoảnh khắc, những giây phút ấy đã khiến rất nhiều khán giả rơi lệ khi xem bộ phim.

Điều tôi muốn nói là, hãy để nhân vật chủ động lên tiếng và chỉ cho bạn điều mà họ đang cảm thấy, bạn sẽ có được điều mà mình muốn.

Chụp ảnh lưu niệm cùng sinh viên. Ảnh: Cẩm Bình

Chụp ảnh lưu niệm cùng sinh viên. Ảnh: Cẩm Bình

GS. GARY SWANSON

HỒNG HOA ghi